home      PGL PGL Lasy
Państwowe
  blog edukatora          blog leśniczego          skrzydlate myśli     

autor Jarek   data 2014-06-17

Jabłka na dębach

Czy widzieliście kiedyś jabłka na dębie?  To zjawisko bardzo podobne do przysłowiowych gruszek na wierzbie. Gruszki na wierzbie zobaczycie np. w arboretum kórnickim. Obserwowanie jabłuszek na dębie nie wymaga jednak wyprawy do Kórnika, wystarczy spacer do najbliższego lasu. Właśnie teraz, latem na liściach wielu dębów łatwo zobaczycie dziwne, kolorowe zgrubienia i narośla.

Powstają w wyniku działania roztoczy, nicieni, a przede wszystkim owadów. To galasy. Mają kulisty kształt, początkowo są zielone, z czasem zmieniają zabarwienie na brunatne lub czerwone. Występują najczęściej na liściach dębu, rzadziej jaworu, głogu, róży. Co powoduje tworzenie się tak charakterystycznych tworów na liściach?

 Galasy- te osobliwe twory, wyrośla na liściach powodowane są najczęściej przez niepozornego owada - galasówkę dębiankę, zwaną również jagodnicą dębianką. Gatunek ten należy do najpospolitszych w środkowej Europie przedstawicieli galasówkowatych, rodziny owadów z rzędu błonkoskrzydłych. Właśnie od tworzonych na liściach galasów  wywodzi się nazwa tej rodziny.

Wielkość i kształt galasów jest bardzo charakterystyczna dla poszczególnych gatunków, dlatego mają praktyczne znaczenie dla entomologów. Niekiedy rozpoznanie gatunku mikroskopijnej larwy, o ile da się ją zauważyć, jest bardzo trudne. Wygląd galasa, którego łatwiej wypatrzyć jednoznacznie określa gatunek żerującej larwy.

W kulistych galasach rozwijają się samice, które albo jeszcze jesienią albo po przezimowaniu wewnątrz galasa, na wiosnę, składają niezapłodnione jaja do szczytowych pączków dębów. Tu tworzą się niewielkie wyrośla, z których na przełomie maja i czerwca wychodzą samice i samce. Po zapłodnieniu samice składają jaja na spodniej stronie liści dębu i tu właśnie tworzą się znane wyrośla, w których rozwijają się samice. Tym sposobem ten nieco skomplikowany cykl się zamyka.

W książce Stefana Sękowskiego "Bazar Chemiczny" znalazłem sporo ciekawych informacji o galasach. W jednym z rozdziałów napotkałem na ciekawą historię. Autor przytacza historię z dzieciństwa, opowiadając jak to szkolny kolega chciał go okpić i zadał  takie bardzo trudne zadanie matematyczne:  "Dąb ma tyle a tyle konarów, na nim tyle a tyle gałęzi, na każdej tyle a tyle gałązek, a na każdej po dwa jabłuszka - ile jabłuszek mieści się na drzewie?" Kiedy zaczął z mozołem je matematycznie rozwiązywać kolega wyśmiał go, mówiąc, że przecież na dębie nie ma żadnych jabłek! Spójrzcie jednak, że galasy rzeczywiście bardzo przypominają jabłka:

Galasy dębowe charakteryzują się bardzo dużą zawartością garbników, stanowiących blisko połowę ich suchej masy. Są to szczególnie taniny i kwas galusowy, które zresztą mogą być z nich pozyskiwane. Wykorzystywane są do garbowania skór. W Chinach i Indiach od setek lat wykorzystywano je również w kuchni i medycynie. Galasy jada się do dziś na Krecie i w niektórych krajach Bliskiego Wschodu.

 Z dębianek otrzymuje się taninę oraz robi nalewki wykorzystywane w lecznictwie jako środek ściągający i osłaniający. Stosowane są w medycynie także jako środki farmakologiczne o działaniu przeciwbiegunkowym. Kwas garbnikowy w postaci past i maści działa ściągająco oraz odkażająco.  Przez wiele wieków wyciąg z galasów był używany do produkcji atramentu. Odnalazłem taki przepis:

Atrament doktora Farry

Wsypawszy do kwarty wody deszczowey przedniego, grubu utłuczonego galasu łótów ośm, stawia się naczynie z tym płynem, na ciepłym piecu na dni piętnaście, zakłócaiąc czasem; poczem dodawszy koperwasu palonego łótów dwa, z którym znowu niechay przez dwie godzin stoi, kłócąc iak poprzednio dla lepszego połączenia - W końcu cedi się przez płótno a dodawszy miałko utuczoney gummy arabskiey lótów dwa, oraz ałunu palonego 1/2 łóta, będzie atrament gotowy.

No nie jest łatwo to skumać!

 Łót, czyli łut, to 1/32 funta - w dawnej Polsce oznaczało to około 12,6 grama. Witriol zielony, albo koperwas, to dawne nazwy siarczanu żelaza, którego kryształy otrzymane z roztworu są przezroczyste i wyglądają jak kawałki zielonego szkła ( łacińskie vitrum znaczy szkło), natomiast po ogrzaniu tracą wodę krystalizacyjną i stają się białym proszkiem – dlatego to koperwas palony.

Galasy jesienią przebarwiają się na ciemnożółto:

 

Potem brunatnieją i opadają razem z liśćmi, a znajdująca się wewnątrz larwa zimuje jako poczwarka i owad wylatuje wiosną:

 

Galas jest, więc swoistym sposobem przejawu opieki nad potomstwem. Chroni on swojego mieszkańca przed wrogami, a także przed niekorzystnymi czynnikami atmosferycznymi. Ciekawostką jest to, że do rozwijających się galasów często składają jaja również inne owady i taki galas jest schronieniem dla kilku różnych gatunków.

Galasy praktycznie nie mają wpływu na żywotność drzewa i  nie szkodzą mu, a zatem nie mają znaczenia dla leśnictwa.

Na innych drzewach, np. lipach czy bukach spotykamy inne galasy. Na wierzchniej stronie  liści buka zobaczycie takie wytwory:

Tworzą się one zwykle przy końcu czerwca i są to wyrośla garnusznicy bukowej. Początkowo zabarwienie galasa jest zielone, jednak po pewnym czasie przybiera on barwę karminową czy czerwonobrunatną. Na jednym liściu może się niekiedy tworzyć nawet kilkanaście galasów:

 

Wewnątrz każdego z nich żeruje mała, biała larwa.

Na liściach lipy, jawora, wiązu, czy klonu polnego, ale także śliwy, jabłoni, gruszy czy orzecha można spotkać kolorowe małe wyrośla. To efekt działania szpecieli- małych pajęczaków. Żyją one wewnątrz galasa i swoim kłującym narządem gębowym wysysają soki. Czasem przenoszą wirusy chorób roślin i wtedy bywają groźne dla roślin.

Liście z kolorowymi galasami mogą służyć do tworzenia ciekawych dekoracji i stroików. Przyjrzyjcie się galasom podczas spacerów i pamiętajcie, że na dębach nie ma jabłek.

 

Leśniczy Jarek-lesniczy@erys.pl

 

Komentarze (4)

~Asia 18.06.2014 20:48:32
Bardzo to ciekawe i nie miałam pojęcia, że takie galasy mają aż tyle zastosowań. Jednak jako przekąski raczej bym ich nie chciała popróbować, szczególnie z tą zawartością w środku :D Przepis na atrament świetny... Aż oczy bolą od czytania :D

~Robert 20.06.2014 19:35:25
Asia - dlaczego nie? Przecież ta zawartość, to same proteiny :) A tak na marginesie, często się zastanawiałem nad tymi \"kulkami\" leżącymi na ściółce, przyklejonymi do liści. Nie realnym jest, by zrozumieć to wszystko. Zabraknie czasu.

~Asia 21.06.2014 10:16:55
Robert - ja tam nie mam nic przeciwko proteinom, wręcz przeciwnie, bo to samo dobro, ale...może niekoniecznie w takiej postaci :D Chociaż czereśnie młócę wszystkie, jak leci. Ale to dlatego, że nigdy do żadnej nie zaglądam, więc jem je z błogą nieświadomością :D A taki galas...tu już nie ma złudzeń - jest kulka na dębie, to jest i lokator w środku :D Pozdrawiam i życzę smacznego ;)

~louboutin pas cher 08.07.2014 19:12:40
Environ 5.000 ingrédients possibles font de la poussiere. Ils comprennent animaux de compagnie et des cheveux humains et les cellules de la peau ( qui est ce que les acariens mangent ), ainsi que de minuscules particules de roche, sol et de sable, fibres de vetements, les tapis, les rideaux et les meubles, les spores de moisissures, le pollen et les morceaux de plantes et d\'insectes. elle se nourrit en saisissant un brin d\'herbe avec le projet de loi, puis déchirer d\'un coup de la tete. La bernache du Canada mange aussi des céréales telles que le blé, les haricots, le riz, le ma?s et quand ils sont disponibles. escarpin louboutin pas cher vente 2012 de l\'eau, il se nourrit de la vase au fond de l\'étendue d\'eau. louboutin pas cher http://www.fashionmainstream.com/escarpin-louboutin-pas-cher.html

Dodaj komentarz

Wpisz swoje imię
Twój komentarz
Wpisz kod z obrazka   
Zdjęcie CAPTCHA Odśwież obrazek

LOGIN

 

Kategorie

Zasady (27)
Leśnictwo (100)
Drzewa (38)
Zwierzęta (109)
Leśniczówka (157)
Technika (22)

Archiwum

2007 (44)
2008 (101)
2009 (92)
2010 (84)
2011 (101)
2012 (103)
2013 (100)
2014 (78)
styczeń (7)
luty (7)
marzec (7)
kwiecień (7)
maj (7)
czerwiec (7)
lipiec (6)
sierpień (6)
wrzesień (6)
październik (6)
listopad (6)
grudzień (6)
2015 (63)
2016 (60)
2017 (52)
Kanał RSS - nowy

 
 
Serwisy internetowe Lasów Państwowych wykorzystują pliki cookies. Korzystanie z witryny oznacza zgodę na ich zapis lub wykorzystanie.
Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.
Akceptuję politykę prywatności
zamknij